Brýn fjárhagsaðstoð á Íslandi

Óvæntur reikningur, bilað heimilistæki, töf á greiðslum eða skyndilegur atvinnumissir getur sett heimili með lágar tekjur í erfiða stöðu á örfáum dögum. Margir hugsa þá fyrst um smálán eða yfirdrátt. Á Íslandi er hins vegar til opinber og félagsleg aðstoð sem er ætluð einmitt fyrir slíkar aðstæður og þarf ekki að endurgreiða. Það borgar sig að leita hennar fyrst.

Þessi síða er fyrir fólk sem lifir á atvinnuleysisbótum, örorku- eða ellilífeyri, lágum launum eða í hlutastarfi, einstæða foreldra og námsmenn í þröngri stöðu. Hér er farið yfir hvert á að leita, hvað á að biðja um og í hvaða röð.

Félagsþjónusta sveitarfélagsins

Sveitarfélögum ber að veita íbúum sínum félagsþjónustu, og þar á meðal er fjárhagsaðstoð fyrir þá sem geta ekki framfleytt sér og sínum. Reglur um skilyrði og fjárhæðir eru settar af hverju sveitarfélagi fyrir sig og geta því verið mismunandi eftir búsetu. Ráðgjafi félagsþjónustunnar fer yfir stöðuna með þér, metur rétt þinn og getur bent á önnur úrræði.

Hvað getur fjárhagsaðstoð falið í sér

• framfærslu þegar tekjur duga ekki fyrir brýnustu nauðsynjum;
• sérstaka aðstoð vegna óvæntra útgjalda, til dæmis vegna veikinda eða slysa;
• aðstoð tengda húsnæði, svo sem vegna tryggingar fyrir leigu, eftir reglum sveitarfélagsins;
• ráðgjöf og stuðning við að komast aftur á vinnumarkað.

Réttindi hjá ríkinu sem oft gleymast

Stór hluti fjárhagsvanda stafar af réttindum sem ekki eru nýtt. Kannaðu sérstaklega:

• atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun, sem þarf að sækja um sem fyrst eftir starfslok;
• greiðslur frá Tryggingastofnun, svo sem ellilífeyri, örorkulífeyri og heimilisuppbót;
• húsnæðisbætur fyrir leigjendur og sérstakan húsnæðisstuðning sveitarfélagsins;
• barnabætur og meðlag, sem einstæðir foreldrar geta átt rétt á;
• niðurgreiðslur vegna lyfja- og lækniskostnaðar.

Margar umsóknir má fylla út á island.is með rafrænum skilríkjum. Ef umsókn tefst skaltu spyrjast fyrir um stöðu hennar; ef henni er hafnað skaltu kanna hvort hægt sé að kæra ákvörðunina.

Sérstakar aðstæður

Einstæðir foreldrar ættu að ganga úr skugga um að meðlag berist reglulega og að sótt hafi verið um barnabætur. Eldri borgarar með lágan lífeyri ættu að kanna hvort þeir eigi rétt á viðbótargreiðslum frá Tryggingastofnun. Sá sem missir vinnuna ætti að skrá sig hjá Vinnumálastofnun strax, því réttur til bóta miðast við umsókn. Námsmenn geta spurt skólann og stéttarfélög um styrki og sjóði.

Umboðsmaður skuldara: ókeypis ráðgjöf

Umboðsmaður skuldara veitir einstaklingum í greiðsluerfiðleikum ókeypis ráðgjöf. Þar er hægt að fá aðstoð við að gera raunhæfa fjárhagsáætlun, semja við kröfuhafa og meta hvort úrræði eins og greiðsluaðlögun komi til greina. Þetta er oft gagnlegasta skrefið þegar fleiri en einn reikningur er kominn í vanskil.

Hjálparsamtök og stuðningur í nærsamfélaginu

Hjálparstarf kirkjunnar, Fjölskylduhjálp Íslands, Rauði krossinn og mæðrastyrksnefndir víða um land aðstoða fólk með matvæli, fatnað og aðrar nauðsynjar, ekki síst fyrir jól og við upphaf skólaárs. Félagsráðgjafi sveitarfélagsins eða heilsugæslunnar getur oft vísað á þá aðstoð sem í boði er á þínu svæði.

Leiga og reikningar: bregðast við snemma

Ef þú getur ekki greitt rafmagn, hita eða leigu skaltu hafa samband við fyrirtækið eða leigusalann áður en skuldin vex. Oft er hægt að semja um greiðsludreifingu. Leigjendur geta leitað til Leigjendaaðstoðar Neytendasamtakanna um réttindi sín.

Gátlisti: hvað þú getur gert í dag

• Skrifaðu niður hve mikla fjárhæð vantar og hvenær hún er á gjalddaga.
• Safnaðu saman upplýsingum um tekjur, bankayfirlitum og reikningum.
• Pantaðu viðtal hjá félagsþjónustu sveitarfélagsins.
• Farðu yfir á island.is hvort þú eigir rétt á bótum sem þú hefur ekki sótt um.
• Hafðu samband við Umboðsmann skuldara ef skuldir hafa safnast upp.
• Leitaðu til hjálparsamtaka ef þörfin er brýn í dag.

Ef lán kemur samt til greina

Dugi aðstoðin ekki skaltu bera saman árlega hlutfallstölu kostnaðar (ÁHK) og heildarfjárhæðina sem endurgreiða þarf. Greiddu aldrei „umsýslugjald“ fyrir fram og gefðu aldrei upp kortaupplýsingar eða kóða til „lánveitenda“ sem hafa samband á samfélagsmiðlum: það eru nánast alltaf svik. Síðan um lán fyrir fólk með lágar tekjur á Íslandi fjallar um eftirlit, vanskilaskrá og ódýrari leiðir. Almennt yfirlit er á forsíðunni á íslensku.

Síðan veitir ekki lán og er ekki milliliður. Upplýsingarnar eru almennar; nákvæmar reglur og ákvarðanir eru í höndum viðkomandi stjórnvalda.